جمعه , ۲۶ مهر ۱۳۹۸
خانه « دسته‌بندی نشده « تکنیک استخوان ماهی- تکنیکی شناخته شده برای خلاقیت و ایده پردازی
فیش بون چیست

تکنیک استخوان ماهی- تکنیکی شناخته شده برای خلاقیت و ایده پردازی

تکنیک استخوان ماهی

استخوان ماهی

تکنیک استخوان ماهی چیست؟ اگر در یک مسئله پیچیده گیر افتاده‌اید و یا مسئله‌ای که ابعاد پیچیده و زیادی دارد و نمی‌دانید چگونه آن را حل کنید، تکنیک استخوان ماهی یک عصای موسی خواهد بود و نجاتتان خواهد داد. اکثر مسائلی که زندگی با آن‌ها مواجه می‌شویم چندین عامل در آن‌ها بروز آنها دخیل است که تفکیک عوامل و تعیین درصد تأثیر آن‌ها در برخی مواقعِ بسیار سخت و پیچیده است. اما ببینم پرفسور ایشیکاوای ژاپنی (مبتکر این تکنیک) چه آشی برایمان پخته است!

یک مثال

مثلاً فرض کنید شما به‌عنوان مسئول تعیین اثربخشی آموزش در محل کارتان انتخاب‌شده‌اید. سازمان متوجه شده است که آموزش‌های ارائه‌شده بازدهی خوبی ندارند و از شما خواسته‌شده است که این مسئله را بررسی کنید.

پس از بررسی‌های دقیق در بین فاکتورهای مؤثر و ایجادکننده مسئله کاملاً سردرگم و کلافه شده‌اید. تعدد آیتم‌های دخیل و درصد متفاوت تأثیرگذاری هرکدام از آن‌ها سبب شده است تا نتوانید خوب موضوع را آنالیز کنید و به مشکل اصلی پی ببرید. درنهایت از هر تکنیک که استفاده می‌کنید نمی‌توانید نتایج بررسی‌های خود را به‌صورت ملموس در کنار هم قرار داده و آن‌ها را به‌خوبی دسته‌بندی و به دیگران منتقل کنید.

نمودار استخوان ماهی

شما کدام‌یک را انتخاب می‌کنید؟

اما چگونه قرار است این کار را انجام دهید؟ آزمون‌وخطا کردن و یا استفاده از تکنیک‌های شناخته‌شده دو راه پیش روی شما است. در تصویر زیر می‌بینید که در یک بررسی واقعی با استفاده از تکنیک استخوان ماهی چقدر شفاف ابعاد مختلف مسئله آشکارشده است.

اما چگونه تکنیک استخوان ماهی(نمودار ایشیکاوا) به ما کمک خواهد کرد و ما چگونه باید آن را رسم کنیم؟

مطالب مرتبط :  شش کلاه تفکر

استفاده از تکنیک استخوان ماهی

روش استفاده از تکنیک استخوان ماهی بسیار ساده و آسان است و می‌توانید از آن به‌صورت فردی و یا گروهی استفاده کنید. حتی می‌توانید از این تکنیک استخوان ماهی در جلسات کاری، دوستانه و … نیز استفاده کنید. ترکیب و استفاده گروهی از تکنیک استخوان ماهی با تکنیک قدرتمند و بی‌نظیر طوفان فکری سبب رسیدن به نتایج عالی خواهد شد. همچنین از تکنیک استخوان ماهی به‌عنوان یک تکنیک خلاقیت استفاده می‌شود.

نحوه‌ی رسم نمودار استخوان ماهی (نمودار ایشیکاوا)

استخوان ماهی چیست

گام اول: یک دایره در سمت راست برگه می‌کشیم(سر ماهی)  و از آن خطی به سمت چپ برگه رسم می‌کنیم(ستون فقرات ماهی)

گام دوم: مسئله را شناسایی و تعریف می‌کنیم.

گام سوم: مسئله تعریف‌شده، را داخل دایره( سر ماهی) می‌نویسیم.

گام چهارم: خطوطی مورب را با زاویه ۴۵ درجه به‌عنوان تیغه‌های ماهی رسم می‌کنیم.

گام پنجم: هر یک از تیغه‌ها را که نشان‌دهنده علل اصلی مسئله هستند را با طوفان فکری بررسی می‌کنیم. جلوی هر تیغه دلایل اصلی بروز مسئله را می‌نویسیم.

گام ششم: در صورت نیاز به تحلیل بیشتر و تا هرکجایی که نیاز بود، زیرشاخه‌هایی را به تیغه‌های ماهی اضافه می‌کنیم.

گام هفتم: علت‌ها را اولویت‌بندی می‌کنیم. علت‌هایی که پیچیدگی کمتری دارند نزدیک به سر ماهی و علت‌هایی که پیچیدگی بیشتری دارند نزدیک به دم ماهی قرار می‌دهیم.

گام هشتم: تیغه‌های رسم شده را تجزیه‌وتحلیل می‌کنیم و علت‌های مهمی که باید در زمان حل مسئله به آن‌ها توجه بیشتری کرد را دقیق‌تر بررسی می‌کنیم.

گام نهم: با در نظر گرفتن اولویت‌هایمان، شروع به رفع عوامل ایجادکننده مسئله می‌کنیم تا درنهایت بتوانیم مشکل اصلی را حل کنیم.

مطالب مرتبط :  چک‌لیست PICL

انواع مسئله تکنیک استخوان ماهی

درمجموع مسائل در سه دسته مسائل ساده، پیچیده و گنگ تقسیم‌بندی می‌شوند. در تمامی مسائل می‌توانیم از تکنیک استخوان ماهی استفاده کنیم. دقت کنید که در بررسی مسائل ساده و کوچک با این روش مشکل چندانی نخواهیم داشت اما مسائل بزرگ و بسیار پیچیده نیازمند صرف وقت، دقت و انرژی زیادی هستند تا ریشه تک‌تک عوامل را پیدا کنیم. شاید برای مسائل بزرگ اولویت‌بندی حل ابعاد مسئله بسیار کمک‌کننده باشد.

کاربردهای تکنیک استخوان ماهی

از این مفهوم این تکنیک می‌توان در قالب‌های زیادی استفاده کرد. ازجمله کاربردهای این تکنیک موارد زیر است.

  • ایده پردازی
  • حل مسئله
  • مسئله یابی
  • بیان مسئله
  • شناخت مسئله
  • گزینه یابی و راه‌حل یابی
  • انتخاب راه‌حل
  • ایجاد تصویر کلی از مسئله
  • شناسایی کلیه علل احتمالی مسئله
  • روشن کردن روابط اجزای مسئله
  • و …

مطالب مرتبط :  5 روش ثبت ایده‌ها

مزایای استفاده از تکنیک استخوان ماهی

  • بررسی تمام اجزا و عوامل مسئله
  • نشان دادن نموداری روابط بین علل و پی بردن به اهمیت نسبی علت‌ها
  • افزایش خلاقیت به علت معطوف شدن توجه فرد به ابعاد مختلف مسئله
  • پیدا کردن دیدی جامع نسبت به مسئله و بررسی تمام ابعاد مسئله
  • امکان بازبینی دقیق و هوشمندانه به دلیل مکتوب و نموداری بودن فرآیند
  • تمرکز بر روی مسئله
  • و …

تاریخچه تکنیک استخوان ماهی

تکنیک استخوان ماهی یا fish bone diagram)) تکنیک بسیار مشهوری است که در مدیریت، خلاقیت، ایده پردازی، حل مسئله و .. پرکاربرد است. البته این تکنیک بانام‌های دیگری همچون نمودار ایشیکاوا، نمودار علت و معلولی، اسکلت ماهی و … هم شناخته می‌شود. این تکنیک توسط پرفسور ایشیکاوای ژاپنی در سال ۱۹۶۰ باهدف قاعده‌مند کردن پروسه کنترل کیفیت ارائه شد. درگذر زمان این تکنیک بین مدیران و اهالی تفکر و خلاقیت بسیار پرکاربرد و مشهور شد.جالب است بدانید که حتی نرم‌افزارهایی جالب برای تکنیک، طراحی‌شده است.

تکنیک استخوان ماهی در صنعت

 

اما از این تکنیک در صنایع مختلف زیاد استفاده می‌شود. زمانی که از این تکنیک در صنعت استفاده می‌کنیم، باید دقت کنیم زیرا عواملی بر خروجی آن اثر خواهند گذاشت. علل اصلی تأثیرگذار بر خروجی مسئله، معمولاً شامل این موارد است:

  • افراد: همه افرادی که در طی پروسه تأثیرگذار و دخیل هستند.
  • روش: شامل روش‌های تولید، روش انجام پروسه، عادات، رویکردها، قوانین، رویکردها و…
  • ماشین: تمام وسایلی که استفاده می‌شود ازجمله دستگاه‌ها، ابزارها، رایانه و… و در انجام یک پروسه مؤثر هستند.
  • مواد: مواد خام و اولیه، جنس اجزاء، قطعات و…
  • روش اندازه‌گیری: در نمودارهای کنترل کیفیت اهمیت زیادی پیدا می‌کند.
  • شرایط محیطی: ازجمله مکان، زمان، وضعیت محیطی، دما و حتی موضوعاتی و پارامترهایی همچون فرهنگ
  • و…

مطالب مرتبط :  چک‌لیست ایده پردازی رابرت هریس

تمرین:

برای یادگیری  بهتر و عمیق‌تر این تکنیک حتماً سعی کنید با استفاده از آن چند مسئله کنید. تمرین، تمرین، تمرین، تنها راه مسلط شدن به یک مهارت است. لیستی از مسائلی که بیشتر سبب آزرده‌خاطر شدن شما در محل کار یا زندگی می‌شود را تهیه کنید و با تکنیک استخوان ماهی شروع به حل آن کنید.

در آخر:

در این مقاله درباره تکنیک استخوان ماهی بحث کردیم. از این تکنیک می‌توانید برای اهداف مختلفی استفاده کنید. اگر با حل مسئله و خلاقیت، ایده پردازی و… زیاد سروکار دارید این تکنیک قدرتمند را یاد بگیرید.

درباره‌ی سعید کیانفر

سلام من سعید کیانفر هستم و در این وبسایت مطالب و یافته های خودم درباره خلاقیت با شما به اشتراک بگذارم.

همچنین ببینید

محر کهای مغزی خلاقیت

۹ محرک‌ مغزی برای تقویت خلاقیت

۱۰ مورد از محرک‌های مغزی برای تقویت خلاقیت  آیا احساس می‌کنید که نیاز به تقویت …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *